پنج شنبه , ۲ آذر, ۱۳۹۶
خانه / یادداشت / نقد تاریخ زرتشت

نقد تاریخ زرتشت

1-%d8%b2%d8%b1%d8%aa%d8%b4%d8%aa

تا کنون به بررسی تاریخ زرتشت (طبق آنجه در کتابهای خودشان ذکر شده بود) پرداختیم، زین پس وارد مباحث نقدی تاریخ زرتشت خواهیم شد:

ب) نقد تاریخ زرتشت:

۱- ابهام در نام

آیا نام برای یک فرد است یا عنوانی عمومی است؟ نام زرتشت بر اساس متون اوستایی زراتوشترا بوده است که نامی مرکب است. از «زَرَت» که ممکن است معنی زرد و زرین یا پیر داشته باشد و «اشترا» که برخی آن را شتر و برخی معنی آن را آسترا به معنی ستاره در نظر گرفته اند. دارندۀ شتر زرد، دارنده شتر پیر، دارنده شتر با جرأت، درخشان و زرد مثل طلا، پسر ستاره ستارۀ درخشان و روشنایی زرین معانی گوناگونی است که تا به حال محققان دوازده گونه نام برای زرتشت (زردتشت، زردشت، زرهشت، زاردهشت، زاراهشت، وزاراهشتو …) ذکر کرده اند.[۱]

۲- ابهام در زمان ظهور

با همه پژوهش های دانشمندان قدیم و جدید، هنوز هم در پرده ابهام است. درباره زمان زندگانی زرتشت آنقدر تحقیق و بحث و گفتگو شده است که حتی اشاره به رئوس آن مطالب، کتاب بزرگی را فراهم می کند.[۲]

یونانیان کهن، زمان ظهور زرتشت را به هزاران سال قبل و عمدتا ۶هزار سال پیش از افلاطون برگردانده اند.[۳] چناچه اودوکس کنیدوسی که هم زمان با افلاطون بوده است، زمان ظهور زرتشت را ۶۰۰۰سال قبل از افلاطون می داند.[۴]

از اینها گذشته اصرار برخی از زرتشتیان معاصر برای درست نشان دادن روایتهای یونانیان در خور تعمق است. «فرهنگ مهر» و «جمشید کاووس جی کاترا» دو نمونه از این زرتشتیان اند. اینان در یک رویکرد قابل ، تلاش کرده اند با اتکا به همان روایات یونانی و نیز جنبه تاریخی بخشیدن به سرگذشت اساطیر زمانه زرتشت را به هزاران سل پیش از میلاد، یعنی دوران نو سنگی، و هنگامی که هنوز آریاییان تا مهاجرت به سرزمین ایران، زمان درازی در پیش داشتند، برسانند.[۵]

به نظر می رسد این زرتشتیان مومن نوعی غرور طلبی و کسب افتخار را در پس هرچه کهن نشان دادن رسالت زرتشت، جسته باشند، که این رویکرد از پیروان دینی که روزگاری دراز عظمت داشته، بعید نیست. به عبارت دیگر، در نظریه این زرتشتیان نیز میل باطنی و علایق خاص دینی و ملی، بر روحیه پژوهشگری تقدم داردو جامعه زرتشتیان ایران زاردروز زرتشت را ۶ فروردین و در سال ۱۷۶۸ پ.م و تاریخ درگذشت او ۵دی ۱۶۹۱ پ.م تعیین کرده است.[۶] اما این باور که به تازگی متداول شده و زرتشتیان هند[۷] آن را به رسمیت نمی شناسند فاقد منبع تاریخی است.

بیشتر پژوهشگران طرفدار تاریخ سنتی، زمان زرتشت را سده پنجم تا ششم پس از میلاد در نظر گرفته اند. در کتاب بندهشن آمده است که زرتشت در ۲۵۸ سال پیش از انقراض شاهنشاهی هخامنشی به بعثت رسید. اما در ارداویرافنامه، بعثت زرتشت ۳۰۰سال پیش از حمله اسکندر ذکر می شود و بنابراین، چون اسکندر ۳۳۰پ.م به ایران حمله کرده است، تاریه تولید زرتشت در حدود ۶۶۰پ.م خواهد شد.

همچنین بعضی از محققان دیگر از شباهت اسمی استفاده کرده، گشتاسب پدر داریوش هخامنشی را با کی گشتاسب شاه کیانی یکی دانسته اند. در نتیجه زمان زرتشت را حدود ۵سده پ.م در نظر گرفته اند. [۸]  پور داوود معتقد است که زرتشت متعلق به یک زمان بسیار قدیم است که دست تاریخ باستان به آن نمی رسد.[۹] امروزه بیشتر دانشمندان بر آنند که زرتشت بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پ.م می زیسته است.[۱۰]

ان شاءالله در مطالب بعدی به ابهام در باب خاستگاه و مکان زرتشت و همچنین ابهام در باب زندگی و تحصیلات و پیامبری وی خواهیم پرداخت.

[۱] . دانشنامه مزدیسنا، ص۲۹٫

[۲] . ژاله آموزگار و احمد تفضلی، اسطوره زندگی زرتشت، ص۱۶٫

[۳] . امیل بن ونیست، دین ایرانی بر پایه متنهای معتبر یونانی، ص ۷-۱۲٫

[۴] . هاشم رضی، راهنمای دینی زرتشت، ص۳٫

[۵] . کاووس جی کاترا، جمشید زمان زرتشت، ص۱۹-۲۳

[۶] . اردشیر خورشیدیان، پاسخ به پرسش های دینی زرتشتیان، ص۱۷ و۲۷٫

[۷] . zaroastrian religious 2009

[۸]. مهدیزاده کابلی، خراسان مهد بزرگ آئین زرتشت، ص۶۸ و ۶۹٫

[۹] . پورداوود، اوستا، ص۲۹٫

[۱۰] . جان هینلز، شناخت اساطیر ایران، ص۱۴٫

فرآوری: حمیدرضا صادقی

مطلب پیشنهادی

یک اربعین دوری

دوباره خواهر و یک اربعین دوری

یک اربعین دوری دوباره اربعین و دل هوایی من لب شکفته به ذکر ربنائی من …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *